Girwidz, Jan (1912–1991)

Jan Girwidz urodził się w 1912 roku na Wileńszczyźnie, w okolicach Brasławia, w rodzinie chłopskiej Józefa Girwidza i Anny z domu Dudy. Od dzieciństwa pracował w gospodarstwie i wykazywał zainteresowanie zarówno muzyką, jak i pracą w drewnie.

Z cymbałami zetknął się dzięki krewnemu, który potrafił grać i budować instrumenty. Początkowo korzystał z pożyczonych cymbałów i uczył się przede wszystkim ze słuchu, w znacznej mierze samodzielnie. Jeszcze przed II wojną światową regularnie grywał na weselach. Występował w kapeli złożonej ze skrzypiec, cymbałów, harmonii dwurzędowej i bębna.

W czasie wojny został wywieziony na roboty w głąb Litwy, gdzie pracował m.in. przy melioracji, na kolei i w rolnictwie. W 1945 roku wstąpił do Wojska Polskiego. Po demobilizacji powrócił na krótko w rodzinne strony, a w 1946 roku wraz z rodziną osiadł w Węgorzewie, gdzie objął niewielkie gospodarstwo.

Po przesiedleniu nadal przez pewien czas grywał z innymi muzykantami, jednak z czasem jego działalność miała głównie charakter prywatny. Grał dla rodziny, znajomych i młodzieży, unikając występów scenicznych. Nagrania radiowe realizowano w jego domu.

Girwidz był również rzeźbiarzem i twórcą ludowym. Samodzielnie nauczył się obróbki drewna, a jego rzeźby prezentowano na wystawach i gromadzono m.in. w muzeach w Węgorzewie, Olsztynie, Suwałkach i Toruniu. W 1977 roku został przyjęty do Stowarzyszenia Twórców Ludowych, a w 1981 roku otrzymał odznakę Zasłużonego Działacza Kultury.

Sam budował również cymbały. Wykonał kilka instrumentów, dobierając konstrukcję i materiały na podstawie własnego doświadczenia. Upraszczał niekiedy ich budowę i ograniczał liczbę strun, dostosowując instrument do własnych potrzeb wykonawczych. Posługiwał się stosunkowo niewielkim zakresem dźwięków, około półtorej oktawy, wystarczającym do wykonywania znanego mu repertuaru.

W późniejszych latach dzielił się wiedzą z młodszymi osobami, pokazując sposób gry i budowy instrumentów oraz opowiadając o dawnym muzykowaniu i zwyczajach.