Czarnecki, Jan (1927–2015)

Urodził się 11 listopada 1927 roku we wsi Sitce Wielkie, w gminie Parafianów, na terenie dawnego województwa wileńskiego. Wychowywał się w rodzinie, w której obecne były tradycje muzyczne; jego matka śpiewała, a wuj Wincenty Czarnecki grał na cymbałach.

Własny instrument otrzymał w wieku około dwunastu lat. Cymbały zbudował dla niego miejscowy stolarz, natomiast podstaw gry i strojenia nauczył go Aleksander Grygorowicz, wiejski muzyk-samouk. Czarnecki szybko zaczął grywać na odpustach, weselach i potańcówkach, zwykle w składzie z harmonistą i bębnistą. Wykonywał m.in. polki, walce, krakowiaki, marsze, oberki i karoboczki.

W 1943 roku, podczas spalenia wsi Sitce Wielkie przez Niemców, jego pierwsze cymbały uległy zniszczeniu. W dalszym okresie wojny Czarnecki uniknął wywózki w głąb ZSRR, a następnie wstąpił do II Armii Wojska Polskiego. Po zakończeniu wojny osiadł początkowo na Pomorzu.

W 1946 roku w Gryficach zamówił u miejscowego stolarza nowe cymbały, wykonane według jego wskazówek. Do budowy wykorzystano materiały dostępne w powojennych warunkach, m.in. deskę ze starego poniemieckiego fortepianu, drut telegraficzny oraz fortepianowe kołki stroikowe. Instrument miał konstrukcję typu wileńskiego i pozostał z nim przez kolejne dziesięciolecia.

Po kilku latach Czarnecki przeniósł się na Dolny Śląsk. Mieszkał najpierw w Zielonce, a następnie w Zgorzelcu, gdzie pracował w Elektrowni Turów. Utrzymywał kontakt z innymi przesiedlonymi muzykami, m.in. z Bronisławem Usinowiczem, cymbalistą pochodzącym z dawnego województwa nowogródzkiego. Wspólnie wymieniali repertuar i doświadczenia związane z grą oraz budową instrumentów.

Czarnecki niechętnie uczestniczył w ogólnopolskich przeglądach i festiwalach. Grywał natomiast podczas spotkań lokalnych, prezentacji w szkołach i muzeach oraz w gronie rodzinnym. Na cymbałach wykonywał przede wszystkim dawny repertuar taneczny, m.in. krakowiaki, oberki i polki wileńskie, w tym polkę szabasówkę. Grał również na akordeonie i harmonijce ustnej. Jedno z zachowanych prywatnych nagrań jego gry powstało w 1974 roku podczas wesela córki.

Po śmierci Jana Czarneckiego w 2015 roku jego instrument i część repertuaru przejął wnuk Michał Żak. Zachowane cymbały z 1946 roku nadal pozostają w użyciu i służą do wykonywania zarówno tradycyjnego repertuaru wileńskiego, jak i współczesnych opracowań inspirowanych tą tradycją.