Wincukiewicz, Tekla (1929–2009)

Tekla Wincukiewicz urodziła się w 1929 roku w Półstokach, obecnie Pulstakai na Litwie. W 1976 r. zamieszkała w Ejszyszkach, gdzie zmarła w 2009 roku i została pochowana.

Grę na cymbałach rozpoczęła w wieku około pięciu lat. W gospodarstwie jej ojca pracował wówczas muzykant, który grał na niewielkich, czarnych cymbałach, pozbawionych nóżek i zawieszanych na szyi. Wieczorami muzykował wspólnie z bratem matki Wincukiewicz, grającym na skrzypcach. Dziewczynka uważnie obserwowała grę na cymbałach, a kiedy muzykanci opuszczali dom, próbowała samodzielnie odtwarzać zapamiętane melodie. Początkowo były to walczyki, później także polki i pieśni. Podczas ćwiczeń umieszczała instrument nad drewnianą beczką, wykorzystując jej właściwości rezonansowe. Gry nauczyła się bez pomocy nauczyciela.

Muzyka była obecna również w jej najbliższej rodzinie. Ojciec grał na wykonanym własnoręcznie drewnianym instrumencie dętym, w którym otwory wypalano w drewnie. Siostra bliźniaczka Tekli grała natomiast na harmonii. Wincukiewicz podkreślała swoje zamiłowanie do samodzielnego uczenia się i odtwarzania zasłyszanych melodii, które zapamiętywała już po kilkukrotnym wysłuchaniu.

Po wyjściu za mąż rozpoczęła szerszą działalność muzyczną. Grała w kapeli związanej z kołchozem w rejonie solecznickim, wspominanej w wywiadzie pod nazwą „Sielska Kapela”. W jej składzie znajdowały się cymbały, harmonia, dwoje skrzypiec oraz perkusja. Zespół wykonywał muzykę instrumentalną i pieśni w języku polskim oraz litewskim. Wincukiewicz wspominała liczne wyjazdy na występy, między innymi do Kowna, Wiłkomierza i Podbrodzia. Kapela uczestniczyła w wydarzeniach artystycznych, a jej członkowie występowali w strojach ludowych.

Wincukiewicz dysponowała rozległym repertuarem, obejmującym zarówno utwory taneczne, jak i pieśni, do których akompaniowała sobie na cymbałach. Wykonywała między innymi polki, krakowiaka i marsza litewskiego. W nagraniach znalazła się polka „Karolina”, a zarejestrowany w 1992 roku „Oberek pod Lidą” został wydany na płycie Kresy I – Wileńszczyzna – Grodzieńszczyzna w serii Muzyka Źródeł. Podczas rozmowy z Tomaszem Nowakiem w 1990 r. wymieniała także zapamiętane z młodości pieśni, między innymi „Tam nad jeziorem”, „Na zielonej łące”, „Kazała mnie luba przyjść”, „Gdzie odjeżdżasz, Jasiu”, „Jechał Janek z wojenki” i „Za górami, za lasami”. Podkreślała, że większość repertuaru przechowuje w pamięci, zapisując jedynie tytuły utworów.

Posiadała również drugi instrument, wykonany dla niej przez szwagra związanego z Szawlami. Były to cymbały węższe od używanych przez nią na co dzień, pozbawione nóżek i mające mniej podstawków. Przechowywała je na strychu, wykorzystując między innymi jako źródło zapasowych strun do głównego instrumentu. W wywiadzie wspominała także spontaniczny, wielogodzinny występ na dworcu kolejowym w Szawlach, gdzie podczas oczekiwania na nocny pociąg grała dla podróżnych.

Wincukiewicz była także informatorką w badaniach nad tradycyjnym tańcem. Przekazała szczegółowe wiadomości o kadrylu żydowskim wykonywanym na południowej Wileńszczyźnie, między innymi w okolicach Solecznik, Ejszyszek, Radunia i Dziwieniszek.