Pacuk, Jan (1921–2003)
Urodził się w 1921 r. we wsi Hołownicze koło Szczuczyna, w województwie nowogródzkim. Zmarł w 2003 r. w Stalowej Woli.
W jego rodzinie nie było wcześniej muzyków. Cymbałami zainteresował się dzięki sąsiadowi stolarzowi, który wykonał taki instrument. Sposób gry początkowo podpatrywał, a następnie rozwijał umiejętności samodzielnie. Przed wojną zbudował również własne cymbały.
W 1935 r. rozpoczął regularne muzykowanie w kapeli, w której Bronisław Żubr grał na harmonii guzikowej, Magnuszewski na skrzypcach, a skład uzupełniał bęben. Zespół występował na weselach i zabawach w okolicach Szczuczyna.
W latach 1945–1947 Pacuk odbywał służbę wojskową w Gryficach. Zbudował tam kolejne cymbały, wykorzystując części ze zniszczonego pianina, i występował w miejscowej kapeli. Po kilku powojennych przeprowadzkach w 1950 r. zamieszkał w Zdziechowicach.
Po przeszło dwudziestoletniej przerwie powrócił do gry w latach 70. Dzięki zainteresowaniu domu kultury w Zaklikowie zaczął uczestniczyć w przeglądach i festiwalach, m.in. w Janowie Lubelskim, Kazimierzu nad Wisłą i Gryfinie. Zachował strój cymbałów wyniesiony z rodzinnych stron nowogródzkich.
Budował również cymbały. W Zdziechowicach wykonał cztery instrumenty, w tym mniejsze cymbały przeznaczone dla uczennicy. Uczył także dwóch chłopców. Jednym z nich był jego wnuk Krzysztof Szpyra, z którym w 1992 r. wystąpił w konkursie „Duży–Mały” w Kazimierzu nad Wisłą.
Źródła
Źródła: Piotr Dahlig, Cymbaliści w kulturze polskiej, Warszawa 2013, s. 374–380, 426; tenże, „Z badań nad tradycjami muzycznymi na ziemiach zachodnich i północnych. Cymbaliści z Kresów Wschodnich”, Lud, t. 82, 1998, s. 147.