Kondrat, Stanisław (ur. 1936)

Stanisław Kondrat urodził się w 1936 roku we wsi Przewoźniki Wileńskie w dawnym powiecie brasławskim. Tradycje muzyczne były obecne w jego rodzinie; na cymbałach grał również jego dziadek. Pierwsze próby gry podejmował już jako siedmio- lub ośmioletni chłopiec. Ze względu na niewielki wzrost małe cymbały trzymał początkowo na kolanach.

W czerwcu 1946 roku rodzina Kondratów została przesiedlona z Wileńszczyzny na Warmię. Po przyjeździe do Szczytna osiadła w Sąpłatach, a Stanisław związał później swoje życie z Gietrzwałdem. W latach 1946–1950 występował wspólnie z bratem Czesławem, grającym na skrzypcach. Bracia, nazywani „Bosakami”, grywali na wiejskich potańcówkach, chrzcinach i weselach. Ich repertuar obejmował przede wszystkim polki, walce i oberki. W późniejszych latach Kondrat grał również na harmonii pedałowej.

Pierwsze instrumenty Stanisława związane były z działalnością jego ojca, stolarza posiadającego umiejętności budowy instrumentów. Po przesiedleniu ojciec wykonał dla niego pełnowymiarowe cymbały, wykorzystując dostępne materiały zastępcze. Struny wykonywał m.in. z drutów pozyskiwanych z linek samochodowych, a podczas budowy pudła rezonansowego stosował własny sposób ustawiania wewnętrznych „dusz” przy pomocy nici. Instrument ten z czasem uległ zniszczeniu.

W połowie lat 70. XX wieku Kondrat został odnaleziony przez Marynę Okęcką-Bromkową, redaktorkę Radia Olsztyn i organizatorkę Zajazdów Cymbalistów w Lidzbarku Warmińskim. Dzięki niej otrzymał cymbały przechowywane wcześniej w magazynie Wojewódzkiego Domu Kultury w Olsztynie. Na instrumencie umieszczono później napis „Ziemia Olsztyńska”. Kondrat uczestniczył w występach środowiska cymbalistów wileńskich na Warmii; w 1980 roku znalazł się w grupie reprezentującej region podczas Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym. W składzie znaleźli się także Bronisław Dowgiałło, Antoni Pawluszkiewicz, Kazimierz Zienkiewicz oraz Antoni i Stanisław Ciukszowie. Kondrat szczególnie wysoko cenił grę Bronisława Dowgiałły, od którego podpatrzył technikę wykonywania akordów.

Używane przez Kondrata cymbały nie posiadają pełnej chromatyki. Układ instrumentu umożliwia grę przede wszystkim w dwóch tonacjach durowych i jednej molowej. Muzyk wypracował własny praktyczny sposób strojenia, rozpoczynając od ustalenia czystego trójdźwięku, najczęściej od dźwięku A. Wykorzystuje również charakterystyczny dla tradycyjnych cymbałów podział struny przez podstawek, pozwalający uzyskać po obu jego stronach dźwięki pozostające w relacji kwinty. Do jego ulubionych utworów należy Polonez Michała Kleofasa Ogińskiego, którego wykonanie wymaga dostosowania do ograniczonej skali instrumentu.

W wieku dziewięćdziesięciu lat Stanisław Kondrat nadal grywał na cymbałach w domu. Spośród instrumentów, na których grał w ciągu życia, właśnie cymbały uważał za szczególnie sobie bliskie. Zainteresowanie grą zaczęła wykazywać również jego wnuczka mieszkająca w Toruniu.