Katzkel

Żydowski muzyk ze Święcian, czynny prawdopodobnie na przełomie XIX i XX wieku, grający na basie oraz cymbałach. Jego nazwisko i dokładne daty życia nie są znane. Wspomina go Sholem Yitzhak Teitz w opisie żydowskich wesel z okolic Święcian. W oryginalnym tekście jidysz muzyk występuje jako קאצקל – Katzkel, a autor pisze o nim: „Katzkel mit zayn bas un tsimbl”, czyli „Katzkel ze swoim basem i cymbałami”. Wzmianka ta jednoznacznie potwierdza jego związek z obydwoma instrumentami.

Katzkel należał do kapeli przybywającej ze Święcian na żydowskie wesela. W tym samym składzie źródło wymienia Itchego (skrzypka) oraz Moshe-Yehudę (flecistę). Muzycy pojawiali się na miejscu odpowiednio wcześnie, aby towarzyszyć kolejnym etapom uroczystości weselnej.

Relacja Teitza jest szczególnie cenna, ponieważ oprócz składu kapeli przekazuje również informacje o wykonywanym repertuarze. Podczas prowadzenia młodej pary do chupy muzycy grali wesołego marsza. W dalszej części zabawy wykonywali m.in. sherele (sher) – jeden z charakterystycznych żydowskich tańców figurowych – oraz kadryla. Zestawienie tych form pokazuje, że repertuar kapeli łączył elementy właściwe żydowskiej tradycji tanecznej z tańcami funkcjonującymi również w szerszym, ponadnarodowym obiegu.

Nie wiadomo, w jakich okolicznościach Katzkel posługiwał się basem, a w jakich cymbałami, ani czy podczas jednego wesela zmieniał instrument. Źródło nie pozostawia jednak wątpliwości, że oba były związane z jego praktyką muzyczną.

Postać Katzkla ma szczególne znaczenie dla badań nad dawną tradycją cymbałową Wileńszczyzny również dlatego, że jego przypadek zachowuje nie tylko informację o samym instrumencie, lecz także o konkretnym repertuarze weselnym i składzie kapeli, w której cymbały funkcjonowały obok skrzypiec, fletu i instrumentu basowego. Jest to rzadkie świadectwo żywej praktyki klezmerskiej z obszaru Święcian sprzed zaniku tradycyjnych żydowskich kapel z cymbałami.