Dahlig, Piotr (ur. 1953)

Etnomuzykolog, etnograf, badacz i dokumentalista polskiej muzyki tradycyjnej, profesor nauk humanistycznych. Urodził się w Warszawie. W latach 1972–1977 studiował muzykologię na Uniwersytecie Warszawskim. W 1983 r. uzyskał stopień doktora, w 2000 r. doktora habilitowanego, a w 2015 r. tytuł profesora nauk humanistycznych. Związany zawodowo z Uniwersytetem Warszawskim i Instytutem Sztuki Polskiej Akademii Nauk. W latach 2003–2020 kierował Zakładem Etnomuzykologii Uniwersytetu Warszawskiego. Przez wiele lat opiekował się również zbiorami Archiwum Fonograficznego im. Mariana Sobieskiego, które uzupełniał własnymi nagraniami terenowymi.

Badania nad polską muzyką ludową prowadzi od 1975 r., natomiast tradycją gry na cymbałach zainteresował się szczególnie w 1981 r. W kolejnych latach docierał do muzykantów pochodzących z dawnych Kresów Wschodnich, przesiedlonych po II wojnie światowej na Warmię i Mazury, Pomorze Zachodnie, Dolny Śląsk oraz Lubelszczyznę. Przeprowadził wywiady i nagrania z ponad pięćdziesięcioma cymbalistami należącymi do tej grupy. Odwiedzał również muzykantów starszego pokolenia na Podkarpaciu, gdzie tradycja gry na cymbałach rozwijała się bez przerwy spowodowanej powojennymi przesiedleniami, a także przesiedleńców z Bukowiny rumuńskiej zamieszkałych na Dolnym Śląsku. Łącznie jego badania objęły około stu instrumentalistów, wśród których najstarszy urodził się jeszcze w 1896 r.

Dokumentował zarówno praktykę muzyczną, jak i losy poszczególnych wykonawców. Interesowały go rodzinne tradycje muzykowania, okoliczności rozpoczęcia nauki, repertuar, techniki wykonawcze, sposoby strojenia i budowy instrumentów, skład dawnych kapel oraz działalność muzyczna przed II wojną światową i po niej. Szczególną uwagę poświęcał wspomnieniom o życiu muzycznym Wileńszczyzny, Nowogródczyzny i innych obszarów wschodnich II Rzeczypospolitej. Rejestrował relacje o weselach, zabawach, kontaktach między muzykantami różnych narodowości oraz warunkach zarobkowania. Badał także wpływ wojny, przesiedleń i późniejszej działalności instytucji kultury na zachowanie oraz przemiany tradycji cymbałowych.

Podstawą jego dokumentacji były szczegółowe wywiady terenowe, prowadzone według kwestionariusza obejmującego ponad pięćdziesiąt zagadnień. Rozmowy trwały niejednokrotnie trzy godziny lub dłużej. Towarzyszyły im nagrania repertuaru, pomiary instrumentów, dokumentacja fotograficzna, a od 1990 r. również rejestracje filmowe. Dahlig poświęcał wiele uwagi samym cymbalistom, ich doświadczeniom, poglądom i charakterystycznemu sposobowi wypowiadania się. W opracowaniach zachowywał obszerne fragmenty ich relacji, dzięki czemu utrwalił nie tylko informacje o muzyce, lecz także słownictwo, wspomnienia i indywidualne spojrzenie muzykantów na własną działalność.

Ważną częścią badań była budowa instrumentów. Dahlig dokumentował konstrukcje cymbałów wykonywanych samodzielnie przez muzykantów, stosowane materiały, rozwiązania techniczne i indywidualne systemy strojenia. Zwracał uwagę na zmiany konstrukcyjne związane z poszerzaniem repertuaru, rozwojem kapel oraz potrzebą dostosowania instrumentu do współpracy z innymi instrumentami. Opisywał również przekazywanie umiejętności gry między pokoleniami, zarówno w rodzinach muzykantów, jak i poza nimi.

Wyniki wieloletnich badań przedstawił w monografii „Cymbaliści w kulturze polskiej”, wydanej w Warszawie w 2013 r. Liczące 694 strony opracowanie stanowi najobszerniejszą poświęconą tej tematyce pracę w polskiej literaturze etnomuzykologicznej. Obejmuje historię cymbałów na ziemiach polskich, obszerny zbiór biografii instrumentalistów, charakterystykę regionalnych tradycji, omówienie działalności folklorystycznej oraz analizę repertuaru wraz z przykładami nutowymi. Do publikacji dołączono trzy płyty DVD zawierające dokumentalne nagrania filmowe.

Najobszerniejszą część monografii tworzą biografie cymbalistów, opracowane według wspólnego schematu obejmującego ich życie, tradycje rodzinne, działalność muzyczną, instrumenty, repertuar i uczniów. Autor świadomie przyznał pierwszeństwo osobom wykonawców przed opisem samego instrumentu. Wykorzystując ich własne wypowiedzi, odtworzył obraz przedwojennego muzykowania na Kresach Wschodnich, a także powojennych prób kontynuowania tradycji w nowych miejscach zamieszkania. Szczególne znaczenie ma utrwalenie relacji najstarszych muzykantów, z których wielu zmarło jeszcze przed ukazaniem się książki.

Badania nad cymbalistami przedstawiał również we wcześniejszych artykułach naukowych, m.in. „Cymbaliści w Polsce południowo-zachodniej” (1990) oraz „Z badań nad tradycjami muzycznymi na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Cymbaliści z Kresów Wschodnich” (1998). W szerszym dorobku naukowym Dahliga znajdują się także prace poświęcone polskiej muzyce ludowej, instrumentom tradycyjnym, kulturze muzycznej przesiedleńców oraz przemianom folkloru, m.in. „Ludowa praktyka muzyczna w komentarzach i opiniach wykonawców w Polsce” (1993) i „Tradycje muzyczne a ich przemiany. Między kulturą ludową, popularną i elitarną Polski międzywojennej” (1998).

Wieloletnia działalność dokumentacyjna Dahliga pozwoliła zachować nagrania, relacje biograficzne i szczegółowe opisy praktyki muzycznej przedstawicieli pokolenia, które pamiętało tradycje cymbałowe sprzed II wojny światowej. Zebrane przez niego materiały są podstawowym źródłem wiedzy o licznych wykonawcach pochodzących z Wileńszczyzny i Nowogródczyzny oraz o dalszych losach tej tradycji w powojennej Polsce.

W 2015 r. otrzymał Nagrodę im. Oskara Kolberga w kategorii działalności naukowej, dokumentacyjnej, animacji i upowszechniania kultury ludowej. W 2016 r. został odznaczony Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.